GESCHREVEN DOOR Reïnda Hully OP . GEPOST IN NIEUWS
Na anderhalve maand bezig te zijn geweest met het schoonmaken van Moluks erfgoed, zijn wij ons bij Museum Maluku aan het voorbereiden om de volgende grote stap te maken in ons herwaarderingsproces. Het overgrote deel van de museale objecten heeft inmiddels een geregistreerde standplaats in het depot gekregen, waardoor alles goed teruggevonden kan worden en er een goed overzicht is van de waardevolle objecten die we daadwerkelijk in onze collectie hebben. Wat houdt de volgende stap die we als museum willen maken in en met welke werkzaamheden vervolgen wij ons proces om de collectie van Museum Maluku en het museale Molukse erfgoed nieuw leven in te blazen?
Wat zijn de volgende stappen?
De uitgepakte collectie bestaan voor een groot deel uit vergelijkbare objecten of doublures. Zo hebben wij ca. 50 hutkoffers en legerkisten, 17 bedframes uit de woonoordperiode en negen traditionele salawaku’s (schilden), maar ook één traporgel, één angklung (muziekinstrument) en één Russisch geweer. Desalniettemin, vertelt elk object een eigen verhaal en heeft elk object haar eigen route gevonden naar Museum Maluku. Deze objecten en bijbehorende verhalen moeten onderzocht worden om te kijken hoe zij een toevoeging kunnen zijn aan de visie en het narratief wat Museum Maluku wilt uitdragen. Aan ons de taak om te besluiten wat deze visie inhoudt en hoe de collectie daarop aangepast kan worden. Hebben wij 50 hutkoffers en 17 bedframes nodig om Molukse verhalen te vertellen? En in hoeverre heeft een Russisch geweer een link met Molukse verhalen? Aan de ene kant lijkt 50 of 17 wat veel, is de connectie Rusland-Maluku ver te zoeken en kan een deel van de objecten dus teruggegeven worden aan de schenkers, aan de andere kant ligt de kracht van het verhaal misschien juist in de hoeveelheid en brede diversiteit aan objecten.
Kortom, wij staan bij Museum Maluku voor een aantal lastige vraagstukken waarvan de antwoorden een belangrijke stap voor de toekomst van het museum vormen. Hoe zorgen wij ervoor dat de diversiteit aan Molukse narratieven uitgedragen en verteld worden in de visie van ons museum? Welke museale objecten en bijbehorende verhalen horen daarbij en welke kunnen teruggegeven worden aan de schenkers? Lijkt het je leuk om objecten te registreren en een helpende hand te zijn in het vervolgonderzoek? Meld je dan aan als vrijwilliger via collectie@museum-maluku.nl en denk mee over de toekomst en visie van Museum Maluku.
Data & Collections Archivist Caro Matulessya is op de maandagen vaak te vinden in onze archiefruimte in Rotterdam. Wat zij daar doet? Caro neemt je mee.
GESCHREVEN DOOR REÏNDA HULLY OP 30. GEPOST IN NIEUWS
Houten voorouderbeelden. Opgezette Molukse fauna. Honderden meters aan papieren documenten… De afgelopen maanden hebben conservator Huib Akihary en ik het voorrecht gehad om de gehele collectie van Museum Maluku te bekijken en te beoordelen. Sinds de sluiting van het museum te Utrecht in 2012 zijn de deelcollecties ondergebracht bij verschillende depots in het land. Deze deelcollecties bestaan uit museale objecten, archieven, boeken, foto’s en nog veel meer. Een greep uit de complexe Molukse én Moluks-Nederlandse geschiedenis, een geschiedenis die maar blijft groeien.
29 pallets gevuld met archiefmateriaal
Zelfs uit onverwachte hoek. Nadat wij eind vorig jaar dachten alles uit onze collectie gezien te hebben, ontvingen we het bericht dat er nog 29 (!) pallets met objecten van het museum opgeslagen stonden in één van de depots. Na het maken van de afspraken gingen Huib en ik afgelopen maand opnieuw de hort op. Opgedeeld in twee bezoeken, doorzochten wij de 29 pallets gevuld met archiefmateriaal. Tussen deze dozen, gevuld met papieren documenten, vonden we daarnaast ook cassettebandjes, elpees, foto’s en diverse audiovisuele dragers. Maar bovenal vonden wij archieven die varieerden van persoonsarchieven tot ledenadministraties van oude Molukse instanties.
Lees verder onder de foto’s
Conservator Huib Akihary opent verschillende dozen
Archiefmateriaal
Junior conservater Reïnda bekijkt een van de dozen
Het belang van een archief
Terwijl Huib vol enthousiasme de verschillende dozen opende en de documenten bekeek, probeerde ik uit te zoomen en na te denken over het belang van archieven, geschiedschrijving en de museale instelling. Zo kwam ik terecht bij de stelling dat het niet het doel van een historicus is om de geschiedenis te beschrijven, maar een geschiedenis. Historici moeten tenslotte belangrijke keuzes maken in welke bronnen ze gebruiken en welk onderdeel van een historisch evenement ze hiermee beschrijven. Bovendien zullen die bronnen nooit precies het evenement beschrijven en moeten ze geïnterpreteerd worden. Een verantwoordelijke taak…
Het creëren van een archief is daarin dus net zo belangrijk. Het opslaan van documentatie van een mogelijk belangrijk historisch evenement. Welke documenten sla je op? Wat staat er in deze documenten? Hoe is het evenement beschreven of hoe beschrijf jij het evenement? Hoe bepaal jij hierdoor indirect de geschiedschrijving van een mogelijk historisch evenement? Enfin, eveneens een belangrijke en verantwoordelijke taak.
Een belangrijke en eervolle stap
Als museum willen wij natuurlijk een zo divers, inclusief en compleet mogelijk Molukse en Moluks-Nederlandse geschiedenis in kaart brengen en op een creatieve manier exposeren aan geïnteresseerden. Hiervoor moeten we zowel de ‘gangbare’ (lees: Westerse) manier van geschiedschrijving, alsook alle andere vormen van niet-Westerse geschiedschrijving, in acht nemen. Het bezoeken, bekijken en interpreteren van geschreven én ongeschreven bronnen die weer daglicht zien na jaren is hiervoor een hele belangrijke, eervolle, maar vooral leuke stap.
Junior Conservator Reïnda Hully
Nu te zien: Ons Land
Een tentoonstelling over de Nederlandse koloniale geschiedenis in de Oost en hoe die nog altijd doorwerkt.
Komunitas Maluku di Belanda hidup dalam suatu zaman istimewa. Dalam beberapa tahun terakhir berbagai kota dan pedesaan merayakan ulang tahun yang ke-50 sejak kampung Maluku terbentuk dan tahun depan sudah 70 tahun generasi pertama dari orang Maluku tiba di Belanda. Tahun lalu kampung Maluku Bovensmilde, yang terletak di Provinsi Drenthe, juga mulai merayakan ulang tahunnya yang ke-50. Waktu saya ditanya untuk berbicara pada pembukaan tahun istimiwa itu, banyak pemikiran dan pertanyaan muncul dalam diri saya. Di bawah ini Anda akan menemukan sebagian dari pidato saya yang diizinkan untuk saya sampaikan pada hari itu. Saya adalah seorang generasi ketiga dari orang Maluku, dan saya ingin berbagi pemikiran saya tentang budaya Maluku. Hanya, ini bukan berarti bahwa pemikiran saya adalah pemikiran umum antara semua generasi ketiga. Biarpun begitu saya merasa bahwa membahas ini adalah sesuatu yang baik…
KALAU DAPAT MEJA PUTIH, JANGAN LUPA LESA. DON’T FORGET YOUR ROOTS.
Sebagai seorang generasi ketiga dari orang Maluku di Belanda, terkadang sulit harus mengikuti aturan berikut yang terdengar begitu gampang: jangan pernah melupakan dari mana dirimu berasal. Saya merasa kebanyakan dari orang Maluku yang sama usia dengan saya berpendapat sama, bahwa kebudayaan Maluku di Belanda adalah kebudayaan yang lumayan rumit. Ketika kami harus menjelaskan kepada teman sekelas, sejawat atau orang lain apa sebenarnya yang membuat “kami orang Maluku” begitu istimewa, kami hanya bisa menceritakan kisah-kisah tentang makanan enak dan keluarga-keluarga yang berbakat musik. Tapi bukannya kami lebih dari itu? Bukankah kami meremehkan diri kami ketika kami hanya membicarakan hal-hal lugas seperti itu?
Kebudayaan Maluku adalah kaya dengan gagasan, tradisi dan bagian-bagian yang sebenarnya saya kurang pahami. Budaya pela, gandong, ritual adat, dan juga arti sebenarnya tentang RMS… Semua istilah ini sering terdengar dan tidak asing bagi saya, tapi apa arti semua kebudayaan tersebut? Apa yang, contohnya, menjadi peraturan dan tradisi tertentu yang terkait dengan pela? Apa yang sebenarnya menjadi artinya adat dan bagaimana adat ini berbeda untuk setiap keluarga dan kampung? Sejauh mana RMS didirikan untuk orang seperti saya dan apa artinya RMS bagi orang seperti saya, seorang remaja, yang lahir dan dibesarkan dalam budaya barat, yang dibesarkan dalam masyarakat ganda dengan norma dan nilai Maluku dan barat sambil mencoba mebangun karier di negara barat? Apakah saya boleh menanyakan pertanyaan ini, atau haruskah saya mencari jawabannya sendiri? Jujur saya akui, bahwa saya tidak memahami dan mengetahui hal-hal tersebut.
Saat saya menulis monolog ini, menjadi jelas bagi saya kepentingan generasinya kakek-kakek dan nenek-nenek saya untuk kebudayaan Maluku. Kata-kata ini saya tujukan kepada nenek saya dari Waalwijk.
BIARPUN SAYA INGIN MEMEGANG SEMUA RITUAL, GAGASAN DAN TRADISI, TERKADANG SAYA HARUS BERANI UNTUK MELEPASKAN SESUATU SEBAB ITU BISA MENGHALANGI PERKEMBANGAN SAYA.
Nenek, saat Anda meninggal dunia pada tahun 2015, saya merasa seperti pengikatan berwujud terakhir dengan sejarah saya, kebudayaan saya, latar belakang saya telah berakhir. Bagi saya generasi pertama memiliki “otoritas” kalau kami bicarakan tentang kebudayaan Maluku di Belanda. Dan itu wajar, karena Anda yang membawa kebudayaan seperti kami kenal, seperti saya merasa saya kenal, ke Belanda. Tanpa keberadaan Anda secara langsung saya merasa takut bahwa saya akan kehilangan asalnya saya. Apa yang Anda mengajarkan saya? Bagaimana saya harus mempertahankan kebudayaan yang Anda membawa ke sini sedangkan saya kurang mengetahuinya? Dan mungkin yang terpenting, bagaimana saya dengan sesama usia saya bisa membuat Anda bangga dengan melanjutkan apa yang Anda sendiri sudah tidak bisa melakukan lagi…?
Saat bulan-bulan pertama setelah Anda meninggal dunia saya sering merenungkan apa itu artinya “menjadi orang Maluku”. Dan sebenarnya sampai sekarang saya belum mengetahuinya. Selama hampir 20 tahun dimana saya sempat mengenal Anda ada beberapa hal yang Anda menegaskan kepada saya. Contohnya: “Bersyukurlah kepada Tuhan setiap pagi ketika kamu bangun dan setiap malam sebelum tidur…”. Saya merasa bahwa percaya itu bagi banyak orang Maluku adalah sesuatu yang penting. Percaya itu adalah suatu bagian yang diperlukan dalam kebudayaan kami dan banyak tradisi didasarkan kepadanya. Oleh sebab itu mungkin bagian tersebut menjadi bagian yang paling kuat sekaligus yang paling lemah dari kebudayaan kami. Walaupun ada kemungkinan besar bahwa semuanya dari kami percaya, untuk hidup sebagai orang yang beragama di dunia barat itu semakin sulit. Itu dapat dilihat di sesama generasi dan usia saya yang beragama Kristen. Kami tetap mengikuti norma dan nilai kristiani, tapi kami sudah tidak lagi dapat ditemukan di gereja pada setiap hari Minggu atau sudah tidak lagi membaca Alkitab. Kami tetap percaya, tapi dengan cara “modern”.
Selain itu Anda juga membahas kepentingan keluarga. Dan terkait dengan itu juga kampung, kumpulan dan dengan seluruhnya juga komunitas Maluku. Pada Hari Natal semua keluarga harus berada di rumah dan Anda suruh kami semua berkumpul setidaknya setahun sekali. Dan sampai sekarang kami tetap melakukannya. Walaupun saya dibesarkan di luar kampung Maluku saya tetap sadar sebagaimana saya diberkati dengan memiliki keluarga Maluku dan dengan bisa menjadi anggota dari komunitas Maluku. Saya tidak mengenal kakek dan nenek Hully, tapi lewat kisah-kisah yang bibi-bibi dan paman-paman menceritakan tentang mereka, kisah dan kebijakan mereka tetap terpancar. Tapi juga garis keturunan keluarga dan kisah-kisah keluarga mulai kabur dan berubah. Bibi saya di Negerilima di Ambon menanyakan: “Inda sudah campur keturunan?”, ketika saya bercerita tentang teman saya yang berketurunan Belanda. Dengan demikian beliau menyadarkan saya tentang kenyataan bahwa keturunan Maluku sedang berubah. Tentu saja, bagi kami orang Maluku di Belanda lumayan sulit untuk mempertahankan hubungan keluarga yang semakin mengabur dengan setiap generasi. Tapi, setidaknya dengan kerjasamanya lembaga-lembaga kampung dan kumpulan kami pasti bisa. Iya, kan?
Sewaktu saya mempersiapkan kontribusi “pembicaraan tentang kebudayaan kami” saya ini, saya disadarkan tentang dua hal penting. Pertama, ada beberapa hal yang harus saya pertahankan sebab itu yang membedakan saya dari orang lain. Walaupun kami semua sama, kami juga unik dan itu tidak perlu dilupakan. Kedua, ada beberapa hal yang saya harus menyesuaikan sebab, mau tidak mau, ada hal yang tidak cocok dengan masyarakat di dalam saya hidup. Biarpun saya ingin memegang semua ritual, gagasan dan tradisi, terkadang saya harus berani untuk melepaskan sesuatu sebab itu bisa menghalangi perkembangan saya. Tugasnya kami sebagai generasi ketiga, keempat, kelima dan seterusnya adalah memikirkan apa yang kami bisa pertahankan dan apa kami harus sesuaikan atau tambahkan dalam kebudayaan Maluku. Karena bukankah itu cara terbaik untuk menghormati kakek dan nenek kami? Supaya kami bukan hanya mengenangkan kebudayaan kami sebagaimana mereka membawanya ke Belanda, tapi kami juga bisa mengembangkannya biar dalam negeri barat seperti Belanda kebudayaan kami tetap bisa hidup.
Nenek, Anda selalu mengatakan saya harus sekolah baik-baik dengan tujuan bisa bikin yang terbaik disini. Tuhan membawa kami ke Belanda bukan tanpa maksud: “tunjukkanlah apa yang kami orang Maluku bisa…” Saya merasa bahwa ini adalah titik yang baik untuk memulai.
De Molukse gemeenschap in Nederland leeft in een bijzondere periode. In de afgelopen jaren jubileren verschillende steden en dorpen het vijftigjarig bestaan van hun Molukse wijk en volgend jaar is het zeventig jaar geleden dat de eerste generatie Molukkers in Nederland arriveerden. Vorig jaar begon ook de Drentse wijk Bovensmilde met activiteiten om het vijftigjarig bestaan van de Molukse wijk te vieren. Toen mij werd gevraagd om te spreken bij de opening van dit bijzondere jaar kwamen meteen vele gedachten en vragen bij mij naar boven. Hieronder vindt u een deel van mijn speech die ik op die dag mocht voordragen. Ondanks dat ik een derde generatie Molukker ben en ik mijn gedachten over de Molukse cultuur graag met u wil delen, betekent dit niet dat dit een algemene gedachtegang is onder de derde generatie Molukkers. Desalniettemin denk ik dat het goed is om hierover te praten…
Kalau dapat meja putih, jangan lupa lesa. Don’t forget your roots.
Voor een derde generatie Molukker in Nederland is het soms moeilijk om je aan deze ogenschijnlijk simpele regel te houden: nooit vergeten waar je vandaan komt. Ik denk dat meerdere van mijn Molukse leeftijds- en generatiegenoten met mij van mening zijn dat de Molukse cultuur in Nederland een ingewikkelde cultuur is. Wanneer wij aan studiegenoten, collega’s of anderen uit moeten leggen wat nou zo speciaal is aan “ons Molukkers,” komen we vaak snel uit bij verhalen over lekker eten en muzikale families. Maar zijn wij niet meer dan dat? Doen wij onszelf niet te kort als we slechts spreken over dit soort basale dingen?
De Molukse cultuur is rijk aan zoveel ideeën, tradities en onderdelen waarvan ik eigenlijk weinig tot geen inhoudelijke kennis heb. De ideeën van de pela, gandong, adat, misschien zelfs de ware betekenis van de RMS… Al deze termen laten bij mij vaak wel een belletje rinkelen, maar wat houden ze precies in? Wat zijn bijvoorbeeld de specifieke regels en tradities die bij een pela relatie horen? Wat is de precieze betekenis van de adat en hoe verschillen die per familie of kampong? In hoeverre is de RMS opgericht voor iemand als ik en wat betekent de RMS voor iemand als ik, een adolescent, geboren en getogen in een westerse cultuur, opgegroeid in een duale samenleving met zowel Molukse als westerse normen en waarden, proberend een carrière op te bouwen in een westers land? Mag ik deze vragen überhaupt wel stellen, of moet ik zelf opzoek naar antwoorden? Ik moet u eerlijk bekennen, ik heb geen idee.
Tijdens het schrijven van dit monoloog werd mij duidelijk hoe belangrijk de generatie van mijn opa’s en oma’s was en is voor de Molukse cultuur. Deze woorden zijn gericht aan mijn oma uit Waalwijk.
Zelfs al wil ik vast blijven houden aan alle rituelen, ideeën en tradities, soms moet ik iets los durven laten omdat het beperkend kan werken voor mijn eigen ontwikkeling.
Oma, toen u in 2015 overleed, voelde het alsof de laatste direct tastbare link met mijn geschiedenis, mijn cultuur, mijn achtergrond ophield te bestaan. De eerste generatie hield en houdt voor mij een “autoriteit” als het gaat om de Molukse cultuur in Nederland. En met een logische reden, u bracht de cultuur zoals wij het kennen, zoals ik het denk te kennen, naar Nederland. Zonder de directe aanwezigheid van u als zo een autoriteit was ik bang mijn roots te verliezen. Wat had u mij allemaal geleerd en nagelaten? Hoe moest ik de cultuur die u hierheen heeft gebracht in stand houden terwijl ik er eigenlijk zo weinig van afwist? En misschien wel het belangrijkst, hoe zou ik ervoor kunnen zorgen, met mijn leeftijds- en generatiegenoten dat u met trots neer kon kijken hoe wij verder gingen toen u niet meer kon…?
In de eerste maanden na uw overlijden heb ik veel nagedacht over wat “een Molukker zijn” nou eigenlijk betekende. En eigenlijk ben ik daar nog steeds niet over uit. In de bijna 20 jaar dat ik u heb mogen kennen heeft u mij verschillende dingen op het hart gedrukt. Bijvoorbeeld: “Bedank God elke ochtend als je opstaat en elke avond voor het slapen…” Geloven staat voor veel Molukkers boven alles denk ik. Het is een onmisbaar onderdeel van onze cultuur waar vele andere tradities op gebaseerd zijn. Hierdoor misschien wel tegelijk het sterkste en zwakste onderdeel van onze cultuur. Ondanks dat we waarschijnlijk allemaal geloven wordt het elke dag steeds meer een uitdaging om religieus te zijn in de westerse wereld. Het is te zien aan mijn christelijke leeftijds- en generatiegenoten. We blijven de christelijke normen en waarden volgen, maar zijn niet elke zondag meer in de kerk te vinden zijn of lezen dagelijks uit de Bijbel. We geloven nog steeds, maar op een “moderne” manier.
Daarnaast had u het over het belang van de familie. En in het verlengde daarvan de wijk, de kumpulans en de algehele Molukse gemeenschap. Met kerst moesten alle gezinnen samen thuis zijn en we moesten van u minimaal eens per jaar allemaal samenkomen. En dat doen we nog steeds. Ondanks dat ik buiten een Molukse wijk ben opgegroeid ben ik me ervan bewust hoe gezegend ik me mag voelen met een Molukse familie en onderdeel mag zijn van de Molukse gemeenschap. Ik heb mijn opa en oma Hully nooit gekend, maar via de verhalen van mijn ooms en tantes worden hun verhalen en wijsheden toch aan mij doorgegeven. Maar ook familielijnen en familieverhalen vervagen en veranderen. Mijn tante in Negerilama op Ambon vroeg me: “Inda suda campur keturunan?” , toen ik haar vertelde over mijn vriendin van Nederlandse afkomst. Hiermee wees zij mij eigenlijk op het feit dat ik mijn Molukse nageslacht aan het veranderen was. Zeker voor ons als Molukkers in Nederland is het lastig om vast te houden aan deze familiebanden die steeds meer vervagen per generatie. Maar met samenwerkingsverbanden als wijkorganisaties en kumpulans komen we al een heel eind. Toch?
Terwijl ik mijn bijdrage over dit “gesprek over onze cultuur” aan het voorbereiden was, werden mij twee belangrijke dingen duidelijk gemaakt. Ten eerste, bepaalde dingen moet ik vasthouden omdat het mij onderscheidt van een ander. Ondanks dat we allemaal gelijk zijn, zijn we ook allemaal uniek en dat hoeven we niet te vergeten. Ten tweede, bepaalde dingen moet ik aanpassen omdat het nou eenmaal niet past in de samenleving waarin ik leef. Zelfs al wil ik vast blijven houden aan alle rituelen, ideeën en tradities, soms moet ik iets los durven laten omdat het beperkend kan werken voor mijn eigen ontwikkeling. Aan ons nu de taak als derde, vierde, vijfde generatie etc. om te bedenken wat we kunnen vasthouden en wat we moeten aanpassen of toevoegen aan de Molukse cultuur. Want is dat voor ons niet de mooiste manier om onze opa’s en oma’s te eren? Om onze cultuur niet alleen te herinneren zoals zij het naar Nederland brachten, maar om het door te blijven ontwikkelen zodat het zelfs in een westerse natie als Nederland kan blijven bestaan.
Oma, u zei me altijd mijn best te doen op school, met de achterliggende gedachte om er hier het beste van te maken. God heeft ons niet voor niks naar Nederland gebracht: “laat zien wat Molukkers kunnen…” Ik denk dit een goed uitgangspunt is om vanaf te beginnen.
We use cookies and similar technologies to improve your experience on our website.