MHM: ‘Gebruik collectie MHM zonder toestemming van museum’

De afgelopen dagen heeft het Moluks Historisch Museum verschillende vragen gekregen over het gebruik van materiaal uit de MHM-collectie voor het project De Reizende Tentoonstelling van Media Luna. Veelal vragen van Molukse families die de afgelopen jaren materiaal in bruikleen aan onze stichting hebben gegeven of materiaal hebben geschonken.

Collectie bestaansrecht van MHM

De collectie is het bestaansrecht van de organisatie. Wij betreuren het als MHM ten zeerste dat de collectie op deze manier in negatief daglicht komt. Via de media en verschillende signalen hebben wij vernomen dat materiaal uit de collectie mogelijk is gebruikt voor het project De Reizende Tentoonstelling. Naar aanleiding van de zorgen van verschillende families verschaffen wij daarom graag duidelijkheid. 

Geen toestemming materiaal


Het is in principe altijd mogelijk om de collectie van MHM te gebruiken. Hiervoor geldt een gebruikersvergoeding vanwege het auteursrecht. Er gelden tarieven voor het herproduceren en afdrukken van materiaal. Dit gebeurt altijd in samenspraak met MHM. MHM heeft geen nadrukkelijke toestemming gegeven voor het gebruik van het materiaal uit de MHM-collectie. We keuren het af dat andere partijen afbeeldingen van MHM gebruiken zonder onze toestemming. Dit gaat in tegen art. 23 Auteurswet (AW). We betreuren de gang van zaken, in het bijzonder voor de families die (beeld)materiaal hebben geschonken en voor iedereen bij wie de suggestie is gewekt dat MHM een bijdrage levert aan het project ‘De Reizende Tentoonstelling’. Na nader onderzoek zal MHM de organisatie benaderen en nadere stappen ondernemen.

Samenwerking geen sprake


MHM en Stichting Landelijk Moluks Monument hebben in een gezamenlijk statement op september 10 jl. verklaard op geen enkele wijze betrokken te zijn bij de projecten De Reizende Tentoonstelling en de Hernieuwde aankomst op 7 oktober 2021. Ondanks het statement is tijdens de informatiebijeenkomst op maandag 13 september 2021 door Media Luna wederom aangegeven dat er sprake is van een samenwerking met MHM. MHM benadrukt dat MHM en haar medewerkers op geen enkele wijze betrokken zijn bij De Reizende Tentoonstelling en de Molukse Herdenking op 7 oktober van Media Luna.

We vertrouwen erop alle donateurs, partners, gemeenten, kennissen en vrienden via deze weg helderheid te scheppen en aan te geven dat wij op geen enkele wijze betrokken zijn bij de activiteiten van Media Luna en Stichting Peoples Media Foundation.

Tjendolmiddag, Museum Maluku, Museum Sophiahof

Tjendolmiddag

Tjendolmiddag in Museum Sophiahof

Vrijdag 24 september geeft het Moluks Historisch Museum invulling aan de maandelijkse Tjendolmiddag van Museum Sophiahof. Directeur Henry Timisela, junior conservator Reinda Hully en conservator Huib Akihary vertellen u tijdens deze middag over de opvallende gebeurtenissen van de afgelopen twee jaar. Waar is het museum mee bezig geweest en hoe staat het met de MHM-collectie? Geniet tot slot van een muzikale afsluiting onder het genot van een glas tjendol.

14.30 uur Inloop met koffie/thee/spekkoek
15.00 uur Start programma
16.00 uur Ontmoeting & netwerken
17.00 uur Slot

Tickets

Voor dit programma kunnen we een beperkt aantal mensen uitnodigen in verband met de anderhalve meter afstand die we moeten handhaven. Tickets kosten € 7,50. Dit is inclusief koffie/thee/spekkoek en een glas tjendol.

Tickets bestellen kan hier.

Herdenkingscomité, Oprichting comité 'Van Ver Gekomen', jaarlijkse herdenking, Landelijk Moluks Monument, Museum Maluku

Oprichting comité ‘Van Ver Gekomen’ voor jaarlijkse herdenking bij landelijk Moluks monument vanaf 2022

Stichting Landelijk Moluks Monument en Stichting Moluks Historisch Museum vormen samen herdenkingscomité Van Ver Gekomen om vanaf 21 maart 2022 jaarlijks een landelijke herdenking te organiseren aan de Lloydkade in Rotterdam. Op deze manier wordt stilgestaan bij de overtocht van circa 12.500 Molukkers, waaronder voornamelijk ex-KNIL-militairen, marinemannen en hun gezinnen in zowel Rotterdam als Amsterdam aanmeerden op twaalf scheepstransporten.

Landelijk monument in 2022

De twee initiatiefnemers van het herdenkingscomité zijn actief betrokken bij het huidige herdenkingsjaar ‘70 jaar Molukkers in Nederland’ en werken daarom sinds december 2020 intensief samen. Stichting Landelijk Moluks Monument heeft zich ten doel gesteld een landelijk monument aan de Lloydkade in Rotterdam te realiseren en haalt voor dat doel geld op via donaties. “Het initiatief wordt breed gedragen en de bereidheid om voor dit doel te doneren is groot. Ook de gemeente Rotterdam is enthousiast en werkt mee. Dat we nu een door de gemeenschap gedragen jaarlijkse herdenking gaan organiseren overtreft alle verwachtingen”, aldus Yordi Tahamata, voorzitter van Stichting Landelijk Moluks Monument.

Stichting Moluks Historisch Museum heeft het jaar 2021 uitgeroepen tot herdenkingsjaar en probeert sinds 21 maart jl. zoveel mogelijk verhalen, talenten en initiatieven uit de Molukse gemeenschap voor een breder publiek beschikbaar te maken. Voorbeelden daarvan zijn de wisselexpositie IKAT in Sophiahof en de BETA DISINI-livestreams

Herdenkingsjaar nu al groot succes

Het Moluks Historisch Museum heeft zich opgeworpen als coördinator voor de vele jaren vrijwillige activiteiten gedurende dit herdenkingsjaar. Museumdirecteur Henry Timisela: “Waar dat kon hebben wij geprobeerd om mensen met elkaar in contact te brengen. Dat varieert van vragen over de monumentale status van de graven van de 1e generatie tot kunstenaars die aanboden om hun werk in ons museum ten toon te stellen. Maar ook mensen die niet precies wisten waar de boten destijds aanmeerden en zelf op zoek gingen naar informatie. Die komen dan bij ons terecht. We kunnen hoe dan ook nu al terugkijken op een fantastisch herdenkingsjaar.” Timisela vervolgt: “We organiseren nog twee BETA DISINI-livestreams en dan zit het herdenkingsjaar er alweer op.”

Historische gebeurtenissen, nog niet gemarkeerd

Van de historische gebeurtenissen die 70 jaar geleden in Rotterdam en Amsterdam hebben plaatsgevonden is nu weinig terug te zien. Ook dit jaar bezochten mensen tussen 21 maart en 20 juni massaal de kades in de havenstad en de hoofdstad om stil te staan bij de overtocht naar Nederland van circa 12.500 Molukkers, waaronder voornamelijk ex-KNIL-militairen, marinemannen en hun gezinnen op twaalf scheepstransporten. Een overtocht voor een verblijf waarvan destijds werd gedacht dat het tijdelijk zou zijn. Men bezocht vaak de kade op de dag waarop de eigen familie destijds aankwam.

Samen staan we sterker

Het comité voor de jaarlijkse landelijke herdenking stelt zich ook op als partner van verschillende vrijwillige activiteiten, met name in de gemeenten waar veel Molukkers woonachtig zijn. Bestuursvoorzitter van het Moluks Historisch Museum Kaja Sariwating zegt daarover: “Vanuit het museum hebben we dit jaar geprobeerd om zoveel mogelijk mensen te betrekken bij onze activiteiten. En dat kan nog veel beter. De Molukse gemeenschap kent verschillende netwerken, organisaties en wijken. Om de herdenking tot een succes te maken hebben we die netwerken juist nodig. Die zullen we dus bij de activiteiten betrekken. Dat wordt al snel concreet doordat we ons samen met een lokale werkgroep hard maken voor een gedenkteken aan de Javakade in Amsterdam.”

Statement over andere activiteiten

De laatste tijd krijgen wij veel vragen over de De Reizende Tentoonstelling en de Molukse Herdenking 70 jaar in Nederland ook wel ‘Hernieuwde Aankomst’ van Media Luna.

Als bestuur van het Landelijk Moluks Monument en het Moluks Historisch Museum willen wij richting onze donateurs, partners, gemeenten, kennissen en vrienden via deze weg helderheid scheppen en aangeven dat wij op geen enkele wijze betrokken zijn bij de activiteiten van De Reizende Tentoonstelling en de Molukse Herdenking op 7 oktober van Media Luna. Dit staat dus los van ons als organisatie en onze inspanningen voor het realiseren van een Landelijk Moluks Monument. Aan de bovengenoemde projecten leveren onze beide stichtingen geen bijdrage, omdat er geen recht wordt gedaan aan de historische context en de gemeenschap onvoldoende is betrokken.

Het neemt niet weg dat wij het belangrijk vinden dat er initiatieven zijn die het Molukse verhaal vertellen. Wij juichen dit zelfs toe. Stichting LMM en MHM doen dit als samenwerkingspartners volgens de gezamenlijke koers zoals die in december 2020 is vastgesteld.

Training Future Community, Museum Maluku

Training: Future Community

Wil jij iets doen voor de wijk of juist voor een zaak op Maluku of daarbuiten maar weet je niet hoe of nog niet zo goed wat? Of ken je mensen die iets willen organiseren maar wel wat help kunnen gebruiken? Geef jezelf en/of anderen op voor de training FUTURE COMMUNITY op zaterdag 18 september.

Zaterdag 18 september organiseert Museum Maluku de training FUTURE COMMUNITY in Stichting Batu Tjapeu in Barneveld. Je krijgt de kans om te leren hoe je jouw wens voor de Molukse gemeenschap kunt waarmaken, krijgt advies van ervaren community builders en de mogelijkheid om te netwerken. Net als jij zijn er veel anderen die hun steentje willen bijdragen en misschien kunnen jullie elkaar helpen.

Resultaat:
• Je vergroot jouw kennis van hoe je iets kunt doen voor jouw gemeenschap
• Je leert hoe je krachten moet bundelen om dingen gedaan te krijgen
• Je krijgt inzicht in hoe het organiseren van verandering werkt
• Je hebt jouw netwerk uitgebreid en kan misschien zelfs nieuwe samenwerkingen aangaat

Programma:

10.00-10.30: Ontvangst deelnemers met koffie/thee 
10.30-10.35: Opening door moderator Ebed Litaay  
10.35-10.45: Toespraak door Henry Timisela, directeur Museum Maluku 
10.45-11.30: Individuele opdracht 
11.30-12.15:  Spreker Marvin Putuhena 

12.15-13.15: Lunch  

13.15-14.00: Spreker Glenda Pattipeilohy 
14.00-15.00: Groepsopdracht  
15.00-15.15: Closing remarks door Henry Timisela 
15.15-15.30: Sluiting door moderator Ebed Litaay 
15.30-16.30: Borrel & netwerken

Aanmelden:
Ben jij erbij 18 september? Meld je aan voor de training FUTURE COMMUNITY via onderstaand formulier. Let op: er is een maximaal aantal deelnemers.

IKAT #6, Jaya Pelupessy, Nazif Lopulissa, Museum Maluku

IKAT #6: autonome beelden & contrasten

Met trots presenteren wij het zesde blok van de IKAT tentoonstelling aan u. Het werk van Jaya Pelupessy en Nazif Lopulissa is te zien in het museum tot zondag 26 september. 

Jaya Pelupessy studeerde fotografie aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Hij gebruikt fotografie om de status van het beeld te onderzoeken. Centraal in zijn werk staan de processen die leiden tot autonome beelden; een onderzoek naar de mate waarin het proces zelf en de zichtbaarheid van dat proces nieuwe autonome beelden versterken, ontkrachten of opleveren. “Speciaal voor deze IKAT-expositie heb ik Oya Pottery #1 en Oya Pottery #2 gemaakt. Startpunt voor deze twee werken is het traditionele aardewerk van het dorp Ouw op het eiland Saparua in de Molukken. Het is het enige tastbare product dat ik van het eiland bezit.”

De in Tiel geboren Nazif Lopulissa is beeldend kunstenaar. Hij woont en werkt in Rotterdam. In deze stad studeerde hij in 2016 af aan de Willem de Kooning Academie. Voor de expositie IKAT komt Nazif Lopulissa met veel nieuw werk. “Mijn werk voert terug naar de zorgeloosheid van jong zijn. Naar een tijd waarin het speelveld nog leeg is en alle mogelijkheden open. Dit geldt zowel voor het werk zelf als de manier waarop dit tot stand komt. Spelenderwijs probeer ik mijn praktijk steeds opnieuw te definiëren in vorm en materialiteit. Ik onderzoek verbanden tussen vorm, ontwerp, toepassing en intentie. En hoe deze leiden tot betekenis.”

Benieuwd naar deze bijzondere expositie? Kijk hier voor meer info + tickets.

MHM-COLLECTIE IN DEPOT

De MHM-collectie die voorheen werd tentoongesteld in Utrecht is op dit moment opgeslagen in het depot en niet te zien in Den Haag. Ons team werkt hard aan het opnieuw inventariseren van de gehele MHM-collectie en streven ernaar iedereen zo snel mogelijk te mogen inspireren met een verrassend en vernieuwend aanbod. Lees ook de column ‘Een museum zonder museum’ van directeur Henry Timisela.

Ikat #5, Mirjam Manusama, Ben Manusama, Museum Maluku

IKAT #5: Verbinding & transformatie

Met trots presenteren wij het vijfde blok van de IKAT tentoonstelling aan u. Het werk van Mirjam Manusama en Ben Manusama is te zien in het museum tot zondag 22 augustus.

In de afgelopen jaren heeft Mirjam Manusama zich behalve als fashion designer ook als beeldend kunstenaar kunnen ontwikkelen en vormen. De twee disciplines mode en kunst voegt zij samen. “Inspiratie haal ik uit het leven zelf, met zijn dualiteit, het bewustzijn, de menselijkheid. Ik ben nieuwsgierig om het onbekende te verkennen, de lagen waaruit we bestaan in lichaam geest en ziel.” Speciaal voor IKAT heeft Mirjam een nieuwe art serie gemaakt. ‘The end of a new beginning’ is ontstaan vanuit de verbintenis met de Molukse cultuur en de transformatie die wij ervaren. Terug naar het begin, de voorouderlijke wortels zijn als basis van ons bestaan.

Ben Manusama wist rond zijn zesde jaar al wat hij wilde worden. Zijn schilderijen moeten in verbinding staan met het leven. Zoals een verteller of een leraar iets te melden moet hebben, iets wat hij doorleefd heeft. “Ik haal veel inspiratie uit onze Molukse en onze verwante Pacific cultuur, waarin veel liederen worden gezongen. Als het daarin over een roeiboot gaat, ligt er een verhaal onder. Daar moet je zelf achter zien te komen.”

Benieuwd naar deze bijzondere expositie? Kijk hier voor meer info + tickets.

Een museum zonder museum, directeur Henry Timisela, Museum Maluku

Een museum zonder museum

‘Heten jullie nou Museum Maluku, Moluks Historisch Museum of MuMa?’ een vraag die mij meer dan eens wordt gesteld. Als je onze social-mediakanalen en website volgt, dan ontdek je al gauw dat we Museum Maluku aanhouden als naam. Nog wel. Want zijn we nog eigenlijk wel een museum? Dit is een vraag die intern al geruime tijd wordt besproken en ik kan mededelen dat er organisatorisch een aantal veranderingen zullen komen.  

Momenteel hebben wij ons kantoor in Museum Sophiahof te Den Haag en vanuit deze plek werken wij met het team aan verschillende projecten. De wisselexpositie IKAT (fysiek en virtueel) waar we kunstenaars met een Molukse affiniteit een podium geven en de online uitzendingen van BETA DISINI zijn daar twee voorbeelden van. Daarnaast zullen wij online (nog) meer aanwezig zijn door de komende periode meer Molukse video en audiocontent te leveren. Ook helpen wij geïnteresseerden in hun zoektocht naar Molukse geschiedenis aan de hand van ons digitaal archief. Dat wij onze collectie nog verder zullen digitaliseren is daarvoor noodzakelijk

Toch ontvangt Museum Sophiahof regelmatig bezoekers die het idee hebben om de Molukse museumcollectie in Den Haag aan te treffen. Die bezoekers hebben wij helaas moeten teleurstellen. Het ontbreekt ons kortweg aan ruimte om het Molukse geschiedenisverhaal te vertellen aan de hand van objecten uit onze collectie. Juist nu er zoveel behoefte aan is. Gelukkig bestaat er Nationaal Monument Kamp Vught waar met name het verhaal van de KNIL-Molukkers te zien is en zijn er tal van lokale en landelijke initiatieven die in deze behoefte voorzien. 

Nog genoeg papierwerk, cd’s en videobanden die we moeten digitaliseren

Met onze samenwerkingspartner stichting Landelijk Moluks Monument denken we na over de toekomst van het Molukse geschiedenisverhaal. Dat het monument er moet komen is belangrijk, maar even zo relevant is het educatieve aspect ervan. Daar zullen wij ons er de komende tijd hard voor maken. Zodra de situatie het weer toelaat zal er ook weer publieksprogrammering zijn met thema’s die relevant zijn en betrekking hebben op dat Molukse verhaal, in al zijn diversiteit. 

Zoals de kop van deze column al zegt, we zijn een museum die niet op een traditionele wijze haar rijke museumcollectie kan tonen. In deze bijzondere tijden van pandemie en snelle technologische ontwikkelingen zoeken we constant naar nieuwe manieren om het Molukse verhaal dat podium te geven dat zij verdient. Innovatie en het oog op de toekomst zijn hierin de sleutelwoorden. 

Herdenkingscomité, Oprichting comité 'Van Ver Gekomen', jaarlijkse herdenking, Landelijk Moluks Monument, Museum Maluku

BETADISINI X Landelijk Moluks Monument✨

Dit jaar is het 70 jaar geleden dat er circa 12.500 Molukkers, waaronder voornamelijk ex-KNIL-militairen, marinemannen en hun gezinnen, naar Nederland kwamen met 12 scheepstransporten. Op de plek van aankomst van het eerste transportschip aan de Lloydkade in Rotterdam, is tot op heden nergens terug te vinden dat er een historische gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Het landelijk monument zal een eerbetoon zijn voor deze 1ste generatie Molukkers en hun gezinnen en als erkenning voor het gedeelde verleden. Daarnaast kan door middel van een monument het verhaal van de aankomst van Molukkers in 1951 worden doorgegeven aan de huidige en de komende generaties.

Samen op weg naar een landelijk monument
Het Moluks Historisch Museum en stichting Landelijk Moluks Monument werken samen om een monument op de Lloydkade in Rotterdam te plaatsten en verkennen kansen om monumenten door het hele land te plaatsen. In mei verzochten ze 100 burgemeesters om een financiële bijdrage te leveren aan een landelijk Moluks monument aan de Lloydkade in Rotterdam. Het verzoek van LMM en MHM is een reactie op de Burgemeesters Molukkenbrief van 8 april 2021 waarin het nieuwe kabinet wordt gevraagd om de kille ontvangst en onwaardige opvang in Nederland van 70 jaar geleden te erkennen.

Van Ver Gekomen | Wat laat jij achter? #betadisini
Vind je ook dat er een landelijk moluks monument moet komen?
Doneer hier via https://www.landelijkmoluksmonument.nl/donatie

#Betadisini
Vuurvliegjes schijnen hun licht als teken van aanwezigheid. Ze maken vormen en patronen om de aandacht vast te houden.⁣ Het Moluks Historisch Museum en stichting Landelijk Moluks Monument werken samen om een monument op de Lloydkade in Rotterdam te plaatsten en verkennen kansen om monumenten door het hele land te plaatsen. Sinds 21 Maart 2021 gebruiken ze samen het symbool van de vuurvlieg en #betadisini om meer aandacht te geven aan de Molukse aanwezigheid in Nederland. ⁣

Productie door Fisuals
Director | Uriël Matahelumual
Producer | Caressa Nussy
Director of Photography | René Huwaë
1st AC/Focus puller | Yuma Eekman
Editor | Uriël Matahelumual
Music composers | Ashraf Bessy & Safa Liron
Sound design | Dennis van Rijswijk
Voice-over | Sala + Safa Liron
Behind the Scenes | James Hully
Photographer | Elizar Veerman
Met dank aan alle meewerkende ambassadeurs

Een vergeten geschiedenis van 70 jaar op weg naar huis? Coen Verbraak over ‘De Molukkers’

Eén maand voorafgaand aan de 44ste herdenking van ‘De Punt’ op 11 juni jongstleden (toeval?) werd de vierdelige documentaireserie van Coen Verbraak, getiteld: Molukkers in Nederland – zeventig jaar op weg naar huis op de nationale televisie gelanceerd. Vrijwel gelijktijdig kwam zijn bij de serie horende boek uit, met als titel: De Molukkers. Een vergeten geschiedenis; dit boek bevat een reeks portretten van de veertien Molukkers die Verbraak voor de documentaire heeft geïnterviewd. 

Op verzoek van Marinjo reflecteerde Fridus Steijlen, senior-onderzoeker bij het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en hoogleraar Molukse Migratie en Cultuur in Comparatief Perspectief aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, op de documentaireserie en het boek van Coen Verbraak. 

De documentaireserie en het boek 

De documentaireserie was wekelijks op vier achtereenvolgende woensdagen (19 en 26 mei, en 2 en 9 juni) te zien. Aflevering 1 vertelt over de overkomst, het KNIL, het ontslag en het leven in de woonoorden. Aflevering 2 zoomt vooral in op de tijdelijkheid en de veranderingen door de invoering van de zelfzorg en de overgang naar de woonwijken. Aflevering 3 staat volledig in het teken van de acties uit de jaren zeventig. En het vierde en laatste deel gaat met rasse schreden door een stukje geschiedenis, zoals het massale drugsgebruik en de Gezamenlijke Verklaring van 1986. Maar het gaat in het bijzonder in op de vraag, of de geïnterviewden zich in Nederland thuis voelen, op welke Molukkers zij trots zijn, hoe het met de RMS staat en of ze op de Molukken zouden willen wonen. De slotaflevering eindigt met de vraag, wat een sleutelwoord voor de geschiedenis van Molukkers in Nederland zou zijn. Een gedeelte van de antwoorden maakt de serie rond, omdat de sleutelwoorden refereren aan de gevoelens uit de eerste aflevering: erkenning, frustratie, niet gehoord zijn, en pijn. 

In het boek zijn de portretten van de veertien geïnterviewden op leeftijd van oud naar jong gerangschikt. Daar is – op acht pagina’s ‘historische achtergrond’ na – geen sprake van een structuur op basis van een historische verhandeling. 

Reacties op social media 

Op social media waren de recensies over het algemeen lovend en bleken de persoonlijke verhalen van de geïnterviewden veel indruk te hebben gemaakt. Dat de verhalen een grote impact hadden, was te danken aan de directheid waarmee de verhalen werden verteld, en de gevoelens die door de geïnterviewden niet onder stoelen of banken werden gestoken. Goed uit de verf kwamen de boosheid, de pijn en frustratie richting de Nederlandse overheid en samenleving. Zo werd er openhartig gesproken over de bootreis, het ontslag, de opvang in de woonoorden en het voortduren van de tijdelijkheid. Het gaf een gevoel van urgentie: eindelijk kon de Nederlandse samenleving met deze gang van zaken worden geconfronteerd. De veertien geïnterviewden deden dat overtuigend en dat is zeer te waarderen, omdat zij immers bereid waren zichzelf bloot te geven.  

Uiteraard is het onmogelijk om de gehele geschiedenis van de Molukkers in Nederland in een televisieserie van vier delen te vangen. Dit betekent dat er keuzes moeten worden gemaakt uit een scala aan onderwerpen en gebeurtenissen: welke wel en welke niet, en waarom wel en waarom niet? Dat zijn geen keuzes die door de veertien geïnterviewden zijn gemaakt. Dat doet de maker: Coen Verbraak. In zijn boek wekt hij de suggestie vooral te willen horen, wat de beleving van Molukkers was; hij wilde zich niet laten leiden door archiefstukken. Die invalshoek is te gemakkelijk, want ook Verbraak laat zich leiden door wat hij heeft gelezen en door zaken die bij hem vragen oproepen. Want de verhalen die de geïnterviewden vertellen, komen niet in het luchtledige tot stand. Immers: die worden mede gestuurd en ingekleurd door de vragen die Verbraak stelt. Zoals bijvoorbeeld over Schattenberg, als hij opmerkt dat dat wel ‘een hoogst banale plek’ is. Of als hij vraagt, hoe men denkt over de burgerslachtoffers tijdens de gijzelingen. In de serie hoor je hem die vraag expliciet stellen, in het boek lees je die tussen de regels door. 

Wat missen we? 

Er moeten, zoals al eerder gezegd, keuzes worden gemaakt. Maar wat missen we daardoor in de documentaireserie en het boek, en is dat erg? Een terugkerende vraag op social media ging over de afwezigheid van het Zuidoost-Molukse verhaal en dat van de moslims. Dat is best wel een dingetje. Verder werd de diversiteit binnen de Molukse gemeenschap nauwelijks over het voetlicht gebracht. Tegenstellingen binnen de gemeenschap stonden al direct na aankomst in Nederland aan de basis van conflicten. Zo leidde de confrontatie tussen ‘Ambonezen’ en ‘Keiezen’ op 19 augustus 1951 in kamp Vught tot het ontstaan van Zuidoost-Molukse organisaties die niets meer van de RMS wilden weten. Dit zijn geen onbelangrijke details, want deze versplintering heeft haar sporen in de geschiedenis en de gemeenschap nagelaten. Als je met oral history de geschiedenis van een gemeenschap wil vertellen, luistert het zeer nauw, wie je daarvoor benadert. Een onderzoeker die dit aan de hand van veertien personen doet, zal daarom worden gevraagd waarom hij denkt op basis van die veertien het verhaal te kunnen vertellen. Eigenlijk zou Verbraak dat ook moeten verantwoorden. Waarom vertellen deze mensen het verhaal van DE Molukkers, zoals hij in zijn titel claimt?  

En los van de vertellers, wat missen we aan verhalen? Zo heb ik aan een groot aantal Molukse vrienden (onder wie een aantal dat in de serie zat) gevraagd wat we niet hebben gehoord en gezien. Er was veel herkenning, zoals over de gefrustreerde vaders die hard straften. Maar wat ze in de documentaire niet terug hoorden en zagen, was dat de vaders zich ook tegen het ontslag hadden verzet, en in de woonoorden waren begonnen aan de opbouw van een eigen samenleving. Zij bekommerden zich ook om zaken die hen niet als (alleen maar) gefrustreerde slachtoffers zouden neerzetten. Kortom: signalen van interne kracht, die in de afleveringen node werden gemist. Neem in dat opzicht als voorbeeld de inzet van de Molukse leiders om in 1986 tot een overeenkomst (i.e. de Gezamenlijke Verklaring) te komen. Ook de drugshulpverlening was succesvol, maar onvoldoende kwam naar voren dat dit op eigen kracht gebeurde. 

Kleinschalige ontwikkelingshulp 

De band met de Molukken bleef steken in de relatie tot de RMS en de herinneringen aan de slechte leefomstandigheden van jaren geleden. Er was geen aandacht voor de oriëntatiereizen en de herijking van de relatie. Ook niet voor de kleinschalige ontwikkelingssamenwerking, zoals de steun aan nootmuskaatboeren om duurzaam te kunnen verbouwen, terwijl enkele geïnterviewden al jarenlang op dat gebied actief zijn. De beelden die het verhaal over de Molukken ondersteunden, waren oude opnames uit de jaren zestig of begin zeventig. Dat is problematisch – waarbij je je kunt afvragen of dit wel recht doet aan de mensen op de Molukken nu. Waarom wordt er geen gebruik gemaakt van de documentaires die de Molukse filmer Mary Hehuat maakte over ‘het land waar ik geboren ben’? Aan een herijking van de RMS-gedachte wordt ook weinig aandacht besteed.  

Op meerdere momenten sloten de ondersteunende beelden niet helemaal aan bij het verhaal. Als politiek leider in Nederland kwam vooral Manusama naar voren, ondersteund door beelden van de commando’s van rivaal Generaal Tamaela. In de laatste aflevering werd Tamaela weliswaar ‘gerehabiliteerd’, doordat hij op oude beelden te zien was. Maar wie de goede man was, werd niet verteld: de context werd er niet bij gegeven. Natuurlijk zijn ondersteunende beelden vooral bedoeld om aan het gesproken verhaal kleur te geven. Maar het is dan wel de vraag, of bijvoorbeeld beelden van lekkende wc’s in Schattenberg midden jaren zestig, nadat de barakken 15 jaar waren bewoond en op het punt stonden om te worden gesloopt, het juiste beeld geven bij de opvang in de woonoorden. En het is al helemaal de vraag wat de beelden van KNIL-militairen in actie doen onder het verhaal dat Indonesische troepen de RMS aanvallen. 

Een gemiste kans 

Als reactie op de vraag, hoe erg het is dat zaken als diversiteit, de politieke tegenstellingen en veerkracht in het verhaal van Coen Verbraak ontbreken, zou je – flauw gezegd – kunnen stellen dat in deze ‘vergeten geschiedenis’ weer veel vergeten is. Hoewel, mensen die dat zouden willen, kunnen het Molukse verhaal wel degelijk vinden. Het verhaal wordt op meerdere plekken verteld en is vaak beschreven, maar wordt nog te weinig op de nationale televisie getoond. Dit laatste hangt vooral af van de ruimte die een documentairemaker aan de Molukse stem wil geven. Molukse KNIL-militairen pasten uiteindelijk niet in een vorige serie van Coen Verbraak, Onze jongens op Java, waardoor hun stem daarin werd gemist. 

Een belangrijk effect van de serie was, zoals gezegd, dat de Nederlandse samenleving vooral werd geconfronteerd met wat Molukkers 70 jaar geleden overkwam, en hoe zij in de woonoorden werden opgevangen. Ze werd geconfronteerd met de pijn van de Molukkers en was daarvan geschrokken. Dat was, volgens één van mijn gesprekpartners die ook in de serie zit, vooral het effect van de eerste uitzending; en daar had Verbraak het wat hem betreft bij kunnen laten. Of hij had natuurlijk in de overige drie afleveringen wel de verdieping kunnen aanbrengen. Maar Verbraak koos daar uiteindelijk niet voor, waardoor de serie is blijven steken in een bekend en eenzijdig verhaal. Er is dan ook sprake van een gemiste kans. Of zoals één van mijn gesprekspartners het kernachtig formuleerde: ‘Het lijkt alsof de tijd heeft stilgestaan met een standaardverhaal over de (vergeten?) geschiedenis van Molukkers in Nederland (op weg naar huis?), en te weinig aandacht voor items zoals politieke, culturele en religieuze diversiteit, community development, transnationalisme, en transitie van de tweede naar de derde (en volgende) generatie(s) met de daarmee samenhangende herijking van het Molukse gedachte- en erfgoed.’ 


Coen Verbraak “De Molukkers. Een vergeten geschiedenis”. Alfabet Uitgevers 2021, € 22,99  

Coen Verbraak “Molukkers in Nederland – 70 jaar op weg naar huis” Vierdelige documentaire serie BNNVARA, uitgezonden op 19 en 26 mei, en 2 en 9 juni 2021 NPO 2, na te zien op NPO Start 

Dit artikel verschijnt tegelijkertijd in het Molukse maandblad Marinjo (juni/juli 2021)

Ikat #4: Alfoerse symboliek en de sterrenhemel

Met trots presenteren wij het vierde blok van de IKAT tentoonstelling aan u. Het werk van Dominique Latoel en Lucas Silawanebessy is te zien in het museum tot 18 juli.

Waar Silawanebessy met zijn door vrijheid geïnspireerde werken een andere dimensie creëert, doet Dominique dat met Alfoerse symboliek in een moderne vorm. De kunstenaars, beiden met een Molukse achtergrond, ontvingen tijdens de opening een aantal familieleden en vrienden. Het is een bijzonder moment voor iedereen, omdat de wisselexpositie vanaf voor het eerst fysiek kan worden bezocht sinds de lockdown eerder dit jaar.

Benieuwd naar deze bijzondere expositie? Kijk hier voor meer info + tickets.

Sophialaan 10, 2514 JR Den Haag
070-2005065
info@museum-maluku.nl