Wat uit de dozen kwam, mag er niet meer in verdwijnen

Soms begint vernieuwing niet met iets nieuws. Soms begint het met een doos die al jaren dichtzit.

De afgelopen jaren werkten we bij Museum Maluku aan het opnieuw digitaal toegankelijk maken van duizenden foto’s, dia’s en negatieven. Materiaal dat jarenlang zorgvuldig in ons archief was opgeborgen, kwam stukje bij beetje weer tevoorschijn.

Foto na foto passeerde onze handen. Mensen, families, gebeurtenissen en plekken in Nederland en Maluku. Sommige beelden waren gemaakt in perioden waarin een groot deel van ons huidige team nog niet eens geboren was. We keken met verwondering en herkenning, maar er waren ook veel vragen.

Wie staat hier? Waar is dit? Wat gebeurde hier? En wie kent dit verhaal nog?

Het opnieuw digitaliseren van onze collectie was geen vanzelfsprekend proces. Een eerdere digitaliseringsslag verliep niet zoals we hadden gehoopt. Daarom besloten we het opnieuw te doen. Onder begeleiding van Yanise Zijlstra werd de fotocollectie in batches verwerkt.

Tijdens dat proces werd duidelijk dat digitalisering veel meer is dan een foto scannen en online zetten. Een beeld vertelt ons niet automatisch wie iemand is of welke betekenis het voor een familie heeft. Die kennis bevindt zich vaak buiten het museum: bij families, onderzoekers en generaties die hun geschiedenis kennen of opnieuw onderzoeken.

Een museum kan veel bewaren, maar een museum weet niet alles.

Dat inzicht vormt een belangrijk uitgangspunt van onze vernieuwde website.

Van collectie naar levend archief

Sinds begin dit jaar is onze collectie weer online toegankelijk. Maar de vernieuwing gaat verder dan het online zetten van foto’s, documenten en objecten.

De nieuwe website is mobile-first ontwikkeld en brengt collectie, verhalen en historische context dichter bij elkaar. De navigatie en zoekstructuur zijn vernieuwd, de digitale toegankelijkheid is verbeterd en de omgeving is voorbereid op een breder en meertalig publiek. Het uitgangspunt: niet alleen iets kunnen vinden, maar vanuit één foto, object of verhaal verder kunnen ontdekken.

Daar speelt In Eigen Woorden een belangrijke rol in. De gedachte achter de tentoonstelling gaat online verder. Herken je iemand op een foto, weet je meer over een object of ontbreekt er belangrijke context? Dan kun je die kennis met ons delen.

Zo kan nieuwe kennis terugvloeien naar de collectie. Dat is voor ons een levend archief: erfgoed dat niet alleen wordt bewaard, maar ook wordt onderzocht, aangevuld en doorgegeven.

Niet één gemeenschap. Niet één verhaal.

De nieuwe website vroeg ons ook kritisch te kijken naar de manier waarop we onszelf presenteren. Op onze oude website spraken we regelmatig over de Molukse gemeenschap. Dat lijkt misschien een klein verschil in taal, maar voor ons is het dat niet.

Er bestaat niet één Molukse ervaring en ook niet één maatstaf voor wat het betekent om Moluks te zijn. Als museum stellen we het Molukse collectief boven persoonlijke opvattingen over wie wel of niet ‘Moluks genoeg’ is. Het is niet aan ons om te bepalen wie erbij hoort of wie mee mag doen.

Onze collectie laat juist verschillende gemeenschappen, generaties, achtergronden en perspectieven zien. Daarom spreken we bewuster over Molukse gemeenschappen en willen we ruimte bieden aan die verscheidenheid.

365 dagen per jaar

Ook in een bijzonder herdenkingsjaar blijven we naar dat grotere geheel kijken. Herdenken is belangrijk, maar het werk van Museum Maluku begint niet bij een jubileum en stopt er ook niet.

Wij werken 365 dagen per jaar binnen en met Molukse gemeenschappen.

Dat doen we al decennialang: sinds de oprichting van de stichting in 1986 en de opening van het museum in Utrecht in 1990. Met een team van zes mensen beheren we de collectie, doen we onderzoek, ontwikkelen we programma’s en werken we met gemeenschappen en partners.

Veel daarvan gebeurt achter de schermen. Maar wat wij vandaag bewaren, vastleggen en doorgeven, bepaalt mede wat volgende generaties straks nog kunnen vinden. Wij zijn immers zelf een nieuwe generatie voorouders in wording.

Wat maakt ons een museum?

Museum Maluku is niet je standaard museum. Onze collectie is verdeeld over verschillende locaties, met objecten in ons depot en foto’s en archieven in Rotterdam. Onze programmering vindt vooral plaats in het Sophiahof in Den Haag, waar ook ons kantoor zit, maar ook door het hele land. Denk bijvoorbeeld aan de community-crowdsourcing rond In Eigen Woorden.

Museum Maluku bestaat dus niet op één plek.

Wat ons een museum maakt, zit niet alleen in onze muren, maar in onze verantwoordelijkheid voor het erfgoed dat door generaties is verzameld en aan ons is toevertrouwd.

Daar hoort ook bij dat we eerlijk kijken naar onze eigen ontwikkeling. Niet alles wat we de afgelopen jaren hebben geprobeerd, lukte in één keer. Het digitaliseringstraject is daar een voorbeeld van. We moesten opnieuw beginnen, leren en het beter doen.

Ook Museum Maluku blijft in beweging.

300 mensen kwamen samen

Hoe belangrijk ontmoeting daarin is, zagen we tijdens de eerste editie van Maluku Fest. Ongeveer 300 bezoekers kwamen samen om de periode rond In Eigen Woorden af te sluiten, elkaar te ontmoeten en vooruit te kijken.

Tijdens de boeklezing van Tatiana Wenno werd voelbaar hoe verdriet en oude wonden ook generaties later kunnen doorwerken. Tegelijkertijd probeert een nieuwe generatie woorden te geven aan ervaringen waarover lange tijd weinig werd gesproken. Praten, luisteren en delen kunnen ruimte bieden aan verhalen die lang zijn meegedragen.

Maluku Fest keek ook vooruit. Met het festival hebben we geld opgehaald voor onze volgende tentoonstelling in 2027 en presenteerde Henry onze vernieuwde website. Zo werd het afsluiten van de ene periode tegelijkertijd het begin van een nieuwe.

Na zeven jaar neemt Henry afscheid

Die nieuwe fase valt samen met het vertrek van directeur Henry Timisela, die per 1 januari na zeven jaar afscheid neemt van Museum Maluku.

Samen met het team werkte hij aan een museum dat opnieuw zijn plek moest vinden. De verspreide collectie werd bijeengebracht, geïnventariseerd en verder gedigitaliseerd. In Eigen Woorden kreeg vorm, de samenwerking met makers en gemeenschappen groeide en Museum Maluku ontwikkelde zich verder als een museum dat niet afhankelijk is van één gebouw om zichtbaar te zijn.

Met de vernieuwde website wordt een deel van die ontwikkeling nu ook digitaal zichtbaar. Henry laat daarmee een fundament achter waarop de volgende fase kan worden gebouwd.

Wat uit de dozen kwam, moet toegankelijk blijven

De collectie digitaal toegankelijk maken is één stap. Haar toegankelijk houden vraagt blijvend om mensen, kennis en middelen.

Daarom willen we naast subsidies en samenwerkingen bouwen aan een grotere groep mensen die Museum Maluku structureel ondersteunt.

Donateur worden betekent helpen om iets door te geven.

Met structurele steun kunnen we blijven investeren in de collectie, het digitale archief en toekomstige tentoonstellingen. We willen daarbij concreter laten zien wat gezamenlijke steun mogelijk maakt: wat kunnen bijvoorbeeld 100, 250 of 500 vaste donateurs voor Museum Maluku betekenen?

De vernieuwde website is daarmee niet het einde van een digitaliseringsproject. Het is een volgende stap naar een Museum Maluku waarin je kunt ontdekken, onderzoeken én bijdragen. Een museum dat ruimte maakt voor verschillende stemmen en 365 dagen per jaar werkt aan het erfgoed dat aan ons is toevertrouwd.

Want wat eenmaal uit de dozen is gekomen, mag daar niet opnieuw in verdwijnen.

Tot slot: dit doen we samen

Geen van deze stappen zetten we alleen. Daarom willen we onze partners bedanken die hun kennis, netwerk en vertrouwen met ons delen. En in het bijzonder onze vrijwilligers, die steeds opnieuw hun tijd, ervaring en betrokkenheid inzetten voor Museum Maluku. Vaak zichtbaar tijdens onze activiteiten, maar minstens zo vaak achter de schermen.

Dankzij jullie kunnen we blijven bewaren, vertellen en doorgeven. Terima kasih banyak.